SVF II.1000

Origineel — Latijn

Fatum, quod εἱμαρμένην Graeci vocant, ad hanc ferme sententiam Chrysippus, Stoicae princeps philosophiae, definit: “Fatum est”, inquit, “sempiterna quaedam et indeclinabilis series rerum et catena, volvens semetipsa sese et implicans per aeternos consequentiae ordines, ex quibus apta nexaque est.” — In libro περὶ προνοίας quarto εἱμαρμένην esse dicit φυσικήν τινα σύνταξιν τῶν ὅλων ἐξ ἀϊδίου τῶν ἑτέρων τοῖς ἑτέροις ἐπακολουθούντων καὶ μεταπολουμένων ἀπαραβάτου οὔσης τῆς τοιαύτης ἐπιπλοκῆς.

StoicOs-vertaling

Het lot, dat de Grieken heimarmenē noemen, definieert Chrysippus, de eerste van de Stoïsche filosofie, ongeveer aldus: 'Het lot', zegt hij, 'is een eeuwige en onafwendbare reeks en keten van dingen, die zichzelf voortwentelt en verstrengelt door eeuwige ordes van opeenvolging, waaruit zij gevoegd en gebonden is.' — In het vierde boek Over de voorzienigheid zegt hij dat het lot is 'een natuurlijke ordening van het geheel van eeuwigheid af, waarbij het ene op het andere volgt en het aflost, en deze vervlechting onschendbaar is.'

Context

Gellius wijdt een hoofdstuk van zijn Attische Nachten aan Chrysippus over lot en verantwoordelijkheid, citerend uit Over de voorzienigheid boek 4 — hetzelfde hoofdstuk dat de bergaf rollende steen overlevert, tweeling van Cicero's cilinder.

Bronaantekeningen:Tekst geverifieerd tegen Von Arnim, SVF II (1903), nr. 1000, pp. 293–294 (OCR van de gescande editie). Gellius geeft zijn Latijnse weergave en daarna — 'ik heb Chrysippus' eigen woorden toegevoegd, voor zover mijn geheugen reikte' — de Griekse definitie uit Over de voorzienigheid boek 4. Hetzelfde hoofdstuk levert Chrysippus' antwoord op de verantwoordelijkheidstegenwerping over, met de steen/cilinder-vergelijking in indirecte aanhaling.

Wat de bron werkelijk vertelt

Uniek waardevol: Gellius noemt het boek en transcribeert Chrysippus' Grieks 'opdat de lezer mijn weergave kan toetsen' — zo dicht bij de eigen zin van de systematicus als de traditie toelaat, met het eerlijke voorbehoud 'voor zover mijn geheugen reikte'.

Filosofische betekenis

Het lot is de eigen syntaxis van de natuur: een ordening van het geheel waarin het ene op het andere volgt en het weefsel niet verbroken kan worden. Geen decreet dat de wereld wordt opgelegd, maar de samenhang van de wereld zelf — waarom, voor Chrysippus, handelen door het lot en handelen uit eigen natuur geen rivalen zijn (vgl. II.974).

Wetenschappelijke onzekerheid

Gellius citeert uit het geheugen en zegt dat ook; de Latijnse kaderdefinitie is zijn parafrase. Het overgeleverde deelwoord μεταπολουμένων is taalkundig moeilijk en door uitgevers verschillend geëmendeerd.

Verder verdiepen

• Lees SVF II.974 — de cilinder: lot en verantwoordelijkheid →
• Lees SVF II.913 — het lot als logos van de kosmos →