SVF I.246

Origineel — Oudgrieks

ὑπογράφειν ὁ Κιτιεὺς ἔοικε Ζήνων εἰκόνα νεανίου καὶ οὕτως αὐτὸν ἀνδριαντουργεῖ· “ἔστω, φησί, καθαρὸν τὸ πρόσωπον, ὀφρὺς μὴ καθειμένη, μηδ᾽ ὄμμα ἀναπεπταμένον μηδὲ διακεκλασμένον, μὴ ὕπτιος ὁ τράχηλος, μηδ᾽ ἀνιέμενα τὰ τοῦ σώματος μέλη, ἀλλὰ [τὰ] μετέωρα ἐντόνοις ὅμοια· ὀρθὸς νοῦς πρὸς τὸν λόγον, ὀξύτης καὶ κατοκωχὴ τῶν ὀρθῶς εἰρημένων, καὶ σχηματισμοὶ καὶ κινήσεις μηδὲν ἐνδιδοῦσαι τοῖς ἀκολάστοις ἐλπίδος. αἰδὼς μὲν ἐπανθείτω καὶ ἀρρενωπία.”

StoicOs-vertaling

Zeno van Citium lijkt het beeld van een jongeman te schetsen, en zo beeldhouwt hij hem: “Laat het gelaat,” zegt hij, “rein zijn, de wenkbrauw niet hangend, het oog noch wijd opengesperd noch smachtend, de nek niet achterovergeworpen, noch de ledematen van het lichaam verslapt, maar veerkrachtig als goed gespannen snaren; de geest recht op het betoog gericht, scherpte en vasthouden van wat juist gezegd is, en houdingen en bewegingen die de losbandigen niets te hopen geven. Laat schroom op hem bloeien, en een mannelijke waardigheid.”

Context

Clemens, die de christelijke jeugd onderricht in houding en kleding, leent een portret dat hij bij Zeno vond — het citerend met “zegt hij” als een beeldhouwersprogramma voor de jonge filosofiestudent.

Bronaantekeningen:Tekst geverifieerd tegen Von Arnim, SVF I (1903), nr. 246, p. 58 (OCR van de gescande editie). Clemens citeert de schets met “zegt hij” (phēsi); één gehaakt lidwoord volgt de editie. Enkele OCR-letterverminkinigen zijn hersteld.

Wat de bron werkelijk vertelt

Een uitgebreid citaat met expliciete spreekmarkering, ongewoon concreet voor de Zeno-traditie; het spanningsvocabulaire (entonois, “goed gespannen”) spoort met Zeno's fysica van de tonos en het pezenbeeld van SVF I.218.

Filosofische betekenis

Filosofie toont zich in het lichaam voordat zij spreekt: gelaat, oog, nek en tred van de jongeman zijn de zichtbare grammatica van een geordende ziel. Karakter wordt evengoed van buiten naar binnen als van binnen naar buiten getraind — dezelfde overtuiging die het ēthos tot bron van de handelingen maakte (SVF I.203).

Wetenschappelijke onzekerheid

Clemens dekt zichzelf in (“lijkt te schetsen”), en het citaat kan aan zijn pedagogische doelen zijn aangepast; uit welk werk van Zeno het stamt, is onbekend. Het spanningsvocabulaire pleit voor een werkelijk vroege kern.

Verder verdiepen

• Lees SVF I.203 — het karakter is de bron van het leven →
• Lees SVF I.218 — de ziel gespannen met vaste leerstellingen →