SVF III.314

Origineel — Oudgrieks

Sed et philosophus summae Stoicae sapientiae Chrysippus sic incipit libro quem fecit περὶ νόμου· ὁ νόμος πάντων ἐστὶ βασιλεὺς θείων τε καὶ ἀνθρωπίνων πραγμάτων· δεῖ δὲ αὐτὸν προστάτην τε εἶναι τῶν καλῶν καὶ τῶν αἰσχρῶν καὶ ἄρχοντα καὶ ἡγεμόνα, καὶ κατὰ τοῦτο κανόνα τε εἶναι δικαίων καὶ ἀδίκων καὶ τῶν φύσει πολιτικῶν ζῴων προστακτικὸν μὲν ὧν ποιητέον, ἀπαγορευτικὸν δὲ ὧν οὐ ποιητέον.

StoicOs-vertaling

En ook Chrysippus, filosoof van de hoogste Stoïsche wijsheid, begint aldus in het boek dat hij Over de wet schreef: 'De wet is koning van alle goddelijke en menselijke zaken; zij moet toezichthouder zijn over het edele en het schandelijke, en heerser en gids, en daarmee maatstaf van rechtvaardig en onrechtvaardig — en, voor wezens die van nature politiek zijn, gebiedend wat gedaan moet worden en verbiedend wat niet gedaan mag worden.'

Context

Een Romeins jurist uit de Severische tijd opent zijn leerboek met Griekse autoriteiten over de wet en bewaart, woordelijk, het incipit van Chrysippus' Over de wet — Stoïsch natuurrecht dat rechtstreeks de Romeinse rechtstraditie binnenvloeit en vandaar Justinianus' Digesten.

Bronaantekeningen:Tekst visueel geverifieerd tegen de paginascan van Von Arnim, SVF III (1903), nr. 314, p. 77 (OCR deel III onbetrouwbaar voor Grieks). De Romeinse jurist Marcianus citeert, in het Grieks, de opening van Chrysippus' Over de wet; het citaat belandde in Justinianus' Digesten.

Wat de bron werkelijk vertelt

Zo sterk als overlevering maar zijn kan: auteur, boek en positie ('sic incipit') genoemd, het Grieks onvertaald geciteerd binnen een Latijnse juridische tekst. De openingsfrase bewerkt Pindarus' beroemde 'nomos koning van alles' — een bewust literair signaal van Chrysippus zelf.

Filosofische betekenis

De wet is voor Chrysippus geen conventie maar het eigen gebod van de kosmos — dezelfde juiste rede die alles doordringt (vgl. III.4) en in de gebiedende wijs spreekt tot wezens die van nature politiek zijn. Gebieden en verbieden is precies wat de impuls in de individuele ziel is (III.175): één nomos, uitwendig en inwendig.

Wetenschappelijke onzekerheid

Het citaat is kort en zijn vervolg verloren; of de Digesten-tekst Chrysippus' precieze woordvolgorde op elk punt bewaart, valt niet aan een andere getuige te toetsen. De omlijstende lof ('summae Stoicae sapientiae') is van Marcianus.

Verder verdiepen

• Lees SVF I.537 — de Hymne aan Zeus: de gemeenschappelijke wet →
• Lees SVF III.175 — de impuls: de wet van binnen →
• Lees SVF III.4 — leven in overeenstemming met de natuur →